Als je hooggevoelig bent, is het niet gek als je perfectionistisch bent.
Hierbij bedoel ik het soort perfectionisme waarbij je nooit tevreden bent met jezelf, waarbij goed nooit goed genoeg is. Waarbij je een fout lang met je meedraagt, omdat het lastig is om de druk los te laten.
Perfectionisme en HSP
HSP verwerken informatie anders/dieper dan anderen. Ze zien meer, voelen meer en nemen meer waar. Dat geldt ook voor hun eigen fouten en tekortkomingen. (Tenminste de dingen die ze zo bestempelen.)
Waar iemand anders een fout maakt, het opmerkt en verdergaat, blijft een HSP er langer bij stilstaan. Ze analyseren wat er misging. Ze voelen de schaamte of het ongemak intenser. En ze nemen zich voor het de volgende keer beter te doen.
Dat diepere verwerken is op zichzelf niet zozeer een probleem.
Het wordt een probleem als het omslaat in een constante innerlijke criticus die nooit tevreden is.
Waar het vandaan komt
Perfectionisme bij HSP heeft bijna altijd wortels in de vroege jeugd.
HSP-kinderen zijn gevoeliger voor de reacties van anderen. Ze merken sneller wanneer een ouder, leraar of verzorger teleurgesteld is. Ze voelen spanning in een ruimte die anderen niet eens opmerken. En ze leren vroeg dat bepaald gedrag meer goedkeuring oplevert dan ander gedrag.
Zonder dat iemand het zo bedoeld heeft, leren veel HSP-kinderen dat ze beter hun best moeten doen om de sfeer goed te houden. Dat fouten maken onprettige gevolgen heeft. Dat presteren veilig is en falen gevaarlijk.
Perfectionisme als overlevingsstrategie
Voor veel HSP is perfectionisme ooit begonnen als een manier om zich veilig te voelen.
Als ik alles goed doe, dan is er geen conflict. Als ik geen fouten maak, dan word ik niet bekritiseerd. Als ik aan de verwachtingen voldoe, dan is er rust.
Dat werkte. Althans, het voelde zo. En daardoor is het een strategie geworden die bleef hangen, ook toen de omstandigheden veranderden.
Als volwassene zit die strategie er nog steeds in. Je stelt hoge eisen aan jezelf. Je werkt harder dan nodig is. Je herziet dingen meerdere keren voordat je ze loslaat. Niet omdat je het wilt, maar omdat er ergens een oud stemmetje zegt dat het nog niet goed genoeg is.
De innerlijke criticus van een HSP
De innerlijke criticus van een HSP is vaak hard, harder dan die van anderen.
Paradoxaal genoeg geeft zelfkritiek ook een gevoel van controle.
‘Als ik mezelf al bekritiseer voordat een ander het doet, dan komt de klap van kritiek van buiten minder hard aan.’
Het is een beschermingsmechanisme en het kost enorm veel energie.
Een innerlijke criticus die nooit tevreden is, is uitputtend om mee samen te leven. Hij zit er bij je werk, bij je relaties en bij hoe je jezelf ziet in de spiegel.
Het verschil tussen gezonde ambitie en perfectionisme
Niet elke hoge standaard is perfectionisme.
Gezonde ambitie zegt: ‘ik wil dit goed doen, omdat het me iets betekent. Als het niet perfect lukt, is dat oké. Ik leer ervan en ga door.’
Perfectionisme zegt: ‘als het niet perfect is, ben ik niet goed genoeg. Een fout zegt iets over wie ik ben, niet alleen over wat ik deed.’
Bij gezonde ambitie is er ruimte voor fouten, maar bij perfectionisme niet.
Hoe doorbreek je het patroon?
Het begint met het herkennen dat perfectionisme een aangeleerd patroon en aangeleerde patronen kun je ook weer afleren.
Het helpt ook om je innerlijke criticus bewust te leren op te merken, om hem te herkennen: ‘Oh, daar is hij weer. Die stem die zegt dat het niet goed genoeg is. Wat heeft hij nu nodig?’
Vaak is het antwoord op die vraag hetzelfde als wat het HSP-kind ooit nodig had.
Geruststelling, warmte en/of de boodschap dat je goed genoeg bent, precies zoals je bent.
Founder van ontspanningstuin.nl en momentjes.com.
Al ruim 16 jaar houd ik me bezig met spiritualiteit, psychologie en gezondheid (ook lichamelijk).
Voor mij hoort het allemaal bij elkaar.
Mijn passie is ‘intuïtie’.
Met alles wat ik doe heb ik dan ook de onderliggende intentie om je nog dichterbij jezelf en je eigen intuïtieve stem te brengen.